Cel i znaczenie Drukuj

Celem projektu jest zgromadzenie w postaci zdigitalizowanej bazy danych wiadomości dotyczących istnienia, form i rozpowszechnienia pseudokanonicznych utworów piśmiennictwa w językach kręgów kulturowych Slavia Orthodoxa i Slavia Romana o tematyce zaczerpniętej czy inspirowanej Starym Testamentem. Towarzyszyć im będzie informacja o wydaniach tekstów, poświęconych im studiach krytycznych, katalogach i bibliografii. Baza danych będzie mieć formę elektroniczną, pierwotnie programu, a docelowo dwujęzycznej strony internetowej ? w języku polskim i angielskim.
Zainteresowanie apokryfami stale wzrasta, co wiąże się głównie z odkryciami ostatniego półwiecza. Przykładem może być odkryta w 1945 r. biblioteka z Nag Hammadi w Górnym Egipcie, zawierająca pisma gnostyckie, w tym dużą ilość apokryfów starotestamentowych. Niezależnie od swego pochodzenia, apokryfy stanowią dla kultury chrześcijańskiej niezwykle ważny gatunek graniczny, w którym manifestuje się współoddziaływanie tekstów kanonicznych, tradycyjnej kultury religijnej oraz wierzeń ludowych. Odkryte teksty do dnia dzisiejszego badane są przez teologów, filologów, etnologów, antropologów, co potwierdza znaczne zainteresowanie tym gatunkiem piśmiennictwa odnotowane wśród przedstawicieli dyscyplin humanistycznych. Podobny stan rzeczy dotyczy Słowiańszczyzny. Ilość odkrytych w XX w. tekstów apokryficznych (utwory nowe oraz nowe redakcje tekstów już znanych) liczy się w setkach i warto podkreślić, że są to teksty niejednokrotnie nie tylko nieopracowane, ale i nie wprowadzone do obiegu naukowego. Odczuwalny jest brak kompleksowych badań nad spuścizną słowiańską, a szczególnie rzadkie są próby studiów porównawczych nad tradycją apokryficzną Słowian z kręgu kulturowego bizantyńskiego (Slavia Orthodoxa - Bułgarzy, Serbowie, Rusini) i łacińskiego (Slavia Romana ? Chorwaci, Czesi, Polacy). Taki stan rzeczy skłania do opracowania spuścizny Słowian Wschodnich i Południowych z uwzględnieniem jej relacji do dziedzictwa Słowian z kręgu cywilizacji łacińskiej. Korpus digitalny nie tylko może posiadać wysoką wartość informacyjną; uprości również prowadzenie badań porównawczych, aktualnych w świetle unifikacyjnych procesów w Europie Środkowej i Wschodniej na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci.

Ogrom słowiańskich tekstów źródłowych (z obu kręgów kulturowych), zawierających utwory apokryficzne niezwykle istotne dla rozwoju poszczególnych literatur narodowych, jak i procesów historyczno-kulturowych i językowych, niejednokrotnie stanowił obiekt  pracy badawczej filologów i przedstawicieli innych dyscyplin humanistycznych. Niemniej jednak najważniejsze dotychczasowe książkowe opracowania tej problematyki nie odpowiadają obecnie ani ciągle rozwijającemu się stanowi wiedzy (odkrywane nowe rękopisy, redakcje tekstów), ani nowoczesnym metodom technicznego opracowania i archiwizacji, które oferowane są przez takie rozwiązania, jak m.in. komputerowe bazy danych i Internet.
Aplikacja przewidziana jako efekt końcowy ma z pewnością przewagę nad wydaniem książkowym, przede wszystkim ze względu na możliwość umieszczenia nieporównywalnie większej ilości informacji. Co ważniejsze, może być dowolnie uzupełniana i nie tracić na aktualności.
Podstawowe komponenty prac nad realizacją przedkładanego projektu wymagające finansowania są następujące:
- praca de viso z rozproszonymi w różnych bibliotekach rękopisami. Przeznaczone na ten cel wydatki są uzasadnione, by uniknąć błędów metodologicznych innych badaczy, przygotowujących katalogi na podstawie istniejących już publikacji;
- przygotowanie informatyczne aplikacji użytkowych, a docelowo serwisu internetowego, co wiąże się zarówno z pracami zleconymi (usługi informatyczne), jak i zakupem wysokiej jakości techniki cyfrowej służącej do archiwizowania uzyskanych w trakcie pracy w bibliotekach danych (zdjęcia, mikrofilmy);
- przygotowanie przekładu danych z języka polskiego na angielski.

Dodatkową motywacją dla prac nad digitalnym katalogiem apokryfów słowiańskich jest również fakt, iż obecnie brak aktualnego katalogu tych utworów. Najobszerniejszy taki katalog, przygotowany przez Aleksandra Jacymirskiego i wydany w 1921 r. (?. ?. ??????????, ????????????????? ????? ????????? ? ?????????????? ? ??????? ????????????, ???. 1. ???????? ?????????????, ????????? 1921), opiera się na wykazie odpisów poszczególnych utworów, pochodzących z rękopisów z bibliotek rosyjskich, serbskich, bułgarskich i rumuńskich; zawiera dane bibliograficzne oraz wzmiankuje relacje tych tekstów do tradycji greckiej. Dziś już jednak z metodycznego punktu widzenia katalog Jacymirskiego jest nieaktualny, a to za sprawą stale rozwijającej się tekstologii, paleografii i kodykologii słowiańskiej. Wydany przed niespełna dziesięcioma laty Clavis Apocryphorum Veteris Testamenti (ed. J.-C. Haelewyck, Clavis Apocryphorum Veteris Testamenti, Brepols 1998) opiera się z kolei na źródłach dotyczących przede wszystkim rękopiśmiennej tradycji greckiej, łacińskiej oraz orientalnej (jak syryjska, koptyjska, armeńska i in.) i jest szczególnie przydatny w ustalaniu relacji między nimi a słowiańskimi utworami pseudokanonicznymi. Materiał słowiański natomiast okazał się być bardzo fragmentaryczny, tak w stosunku do tradycji rękopiśmiennej, jak i aparatu krytycznego.
Proponowany katalog digitalny stanowi novum nie tylko w paleoslawistyce, ale w ogóle w mediewistyce. Nadrzędną wartością aplikacji jest scentralizowanie rozproszonych po bibliotekach i archiwach szczegółowych informacji o bardzo dużej ilości tekstów źródłowych przynależących do jednego gatunku. W dalszej kolejności program pozwoli na błyskawiczny dostęp do docelowych danych, zarówno o poszczególnych rękopisach, jak i utworach literackich, składających się na starotestamentowe piśmiennictwo apokryficzne, umożliwi również przeszukiwanie bazy danych pod kątem określonych parametrów tekstologicznych, kodykologicznych itd. Tak skonstruowana zawartość zdigitalizowanego korpusu słowiańskich apokryfów starotestamentowych powinna być dostępna szerszemu gronu badaczy, zarówno przez Internet, jak i inne cyfrowe nośniki informacji

Poprawiony: poniedziałek, 07 marca 2011 16:04